Welke problemen in Nederland zijn aantoonbaar onoplosbaar binnen één kabinetsperiode, en waarom beloven politici ze tóch telkens op te lossen?
Deze vraag legt een collectieve politieke fictie bloot. Burgers voelen intuïtief dat dossiers als woningnood, stikstof, zorgkosten en vergrijzing niet in vier jaar “geregeld” zijn. Door dit expliciet te maken, raakt de vraag aan frustratie, wantrouwen én verlangen naar eerlijkheid. Blijven we doen alsof alles maakbaar is? Of durven we te zeggen wat niet kan, en waarom?
Politici beloven keer op keer dat ze grote maatschappelijke knelpunten zullen oplossen, maar in de praktijk blijkt veel té groot voor een kabinet van vier jaar. Structurele problemen slepen decennialang aan, of zelfs langer. Neem bijvoorbeeld de woningnood. Het Centraal Bureau voor de Statistiek stelt dat het nu bijna twee jaar duurt om een doorsnee nieuwbouwhuis op te leveren. Zelfs als de bouwplannen volgens planning uitgevoerd worden, blijft het tekort groot: minister Mona Keijzer erkende in 2025 dat “we bouwen helaas nog niet het aantal woningen dat nodig is en de woningnood blijft groot”. Dit zijn geen zaken die een kabinet in één periode kan terugdraaien.
- Woningmarkt en bouwtempo: CBS-cijfers tonen dat een nieuwe woning bijna twee jaar in aanbouw is. Ondanks extra plancapaciteit komt het bouwen niet snel genoeg op gang. De plancapaciteit ligt (metaal op papier) zelfs boven de doelstelling, maar vertragingen in uitvoering houden het tekort in stand. Met zulke bouwtijden en versnipperde besluitvorming kun je niet binnen vier jaar honderden duizenden woningen realiseren.
- Klimaat- en energietransitie: Onderzoek van TNO/PBL waarschuwt dat het “heel erg onwaarschijnlijk” is dat Nederland de klimaatdoelstelling van 55% CO₂-reductie in 2030 haalt. Zonder ingrijpende, langlopende maatregelen liggen scherpe emissiereducties in het verschiet. Het doorrekenen van beleid laat zien dat politieke ingrepen (zoals het schrappen van de kilometerheffing en het afschaffen van de salderingsregeling voor zonnepanelen) de beoogde vermindering nog kleiner maken. Een kabinet kan wel starten met noodzakelijke transitieplannen, maar de meest zichtbare effecten (bijvoorbeeld in gewijzigde energieprijzen of industrie-uitstoot) zijn vaak pas na jaren voelbaar.
- Gezondheidszorg en sociale voorzieningen: De uitgaven aan zorg en welzijn stijgen explosief (in 2024 met 8,9% tot €155 mld), terwijl tekorten in personeel en lange wachtlijsten blijven bestaan. Pensioenstelsel of vergrijzingslasten kunnen niet binnen één kabinetsperiode fundamenteel in balans gebracht worden – oplossingen vragen ingrijpende hervormingen en demografisch ontwakende begrotingen over decennia. Ook de kwestie van de ‘werkende armen’ en koopkracht tekent zich steeds duidelijker af, maar is lastig te rectificeren in één regeerperiode.
- Migratie en integratie: Complexe vraagstukken als asiel- en immigratiebeleid lenen zich al helemaal niet voor simpele, snelle oplossingen. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) wijst erop dat partijen vaak beloven tegelijk “immigratie te beperken, internationale verdragsverplichtingen na te leven én voldoende arbeidsmigranten toe te laten”. In de praktijk is dat zo goed als onhaalbaar. Dergelijke dubbele beloftes illustreren hoe emoties (vrede en veiligheid) door partijen vertaald worden in politieke beloften, terwijl uitvoering moeilijk blijft.
In de campagne klinkt het daarom vaak rooskleuriger dan de realiteit toelaat. Zoals SCP-onderzoeker Willem Huijnk aankaart: in verkiezingstijd is het verleidelijk voor politici om meer te beloven dan ze kunnen waarmaken, maar dit ondermijnt juist het toch al lage vertrouwen in de politiek. Het maakt cynisch wanneer beloften niet snel worden ingelost. Daarom waarschuwt SCP-directeur Karen van Oudenhoven: “Beloof alleen wat je kunt doen… Zet dus in op haalbare stapjes in plaats van onrealistische doelen”. Pas door realistische, goed gefundeerde beleidsstappen te zetten – en daarover eerlijk te communiceren – kan het vertrouwen langzaam terugkeren. Zolang elk kabinet steeds opnieuw gouden bergen belooft op terreinen die om decennialange inzet vragen, blijft dat vertrouwen broos en blijven kiezers teleurgesteld achter.
