Ongezond gedrag zoals roken, overgewicht en weinig bewegen draagt bij aan een flink deel van de ziektelast en de bijbehorende zorgkosten in Nederland. Zo besteedde ons land in 2003 ongeveer €2 miljard aan behandelingen voor ziekten door roken en €1,2 miljard aan aandoeningen gerelateerd aan overgewicht. In 2024 heeft ruim de helft van alle volwassenen (50,4%) overgewicht, inclusief 15,7% met obesitas. Toch blijkt uit analyses dat ongezond gedrag relatief beperkt bijdraagt aan de totale zorguitgaven: de kosten voor rokersgerelateerde ziekten zijn slechts ~3,7% van de totale uitgaven, en overgewicht ~2%. Ter vergelijking kosten psychische aandoeningen 22% van het zorgbudget en hart- en vaatziekten bijna 10%.
Leefstijlverandering kan de gezondheid verbeteren en op korte termijn zorgen besparen, maar die winst wordt deels tenietgedaan doordat mensen daardoor langer leven en later alsnog zorg nodig hebben. Het CPB constateert dat ‘een gezonder en daardoor langer leven leidt niet tot lagere zorgkosten’. Nieuwe ziektes zoals dementie nemen toe naarmate mensen ouder worden, en medische innovaties brengen vaak duurdere behandelingen. Kortom: preventie is waardevol voor kwaliteit van leven, maar alleen leefstijlinterventies verminderen de totale zorguitgaven niet substantieel. Een geïntegreerde aanpak lijkt nodig: bijvoorbeeld leefstijlbevordering combineren met slimme inzet van middelen en aandacht voor sociale determinanten van gezondheid. Wat kunnen beleidsmakers en zorgverleners leren van succesvolle preventieprogramma’s? Het loont om met nieuwe ideeën te komen voor leefstijlbevordering en de inrichting van zorg, zodat gezonde keuzes makkelijker worden en onnodige behandelingen worden voorkomen.
Hoewel een gezondere leefstijl de individuele gezondheid verbetert, is het effect op het totaalbedrag aan zorgkosten beperkt. Investeren in preventie blijft belangrijk voor welzijn en maatschappelijke baten, maar we moeten ook erkennen dat medische vooruitgang en vergrijzing de kosten verder opdrijven. Wie continu zoekt naar innovatieve oplossingen – zoals effectieve leefstijlinterventies én slimme beleidspakketten – kan mogelijk meer kostbare zorg voorkomen. Laten we daarom blijven onderzoeken hoe preventie en zorg beter samenwerken en met frisse ideeën komen om de stijgende kosten te beteugelen.
